Het indienen van een aanvraag mag niet afschrikken ; medewerkers van OCMW’s zijn immers gebonden aan het beroepsgeheim en behandelen alle informatie vertrouwelijk.
Hieronder vindt u meer informatie over de toegang tot medische hulp (deel van de maatschappelijke dienstverlening) met focus op de situatie van mensen die (nog) geen definitief verblijfsstatuut hebben in België.
Voor wie kan de medische steun van het OCMW mogelijk zijn ?
Elke persoon die verblijft in België kan recht hebben op sociale steun van het OCMW (zie wet van 1976).
Voor enkele categorieën van personen is dit recht op sociale steun onderworpen aan beperkingen of ze worden ervan uitgesloten :
- Personen zonder wettig verblijf > De sociale steun is beperkt tot Dringende Medische Hulp.
- Bepaalde Unieburgers > De sociale steun is voor sommige unieburgers beperkt tot Dringende Medische Hulp.
- De verzoekers internationale bescherming > Het is in principe Fedasil en niet het OCMW die verantwoordelijk is voor de toegang tot medische zorgen van asielzoekers. Toch bestaan er uitzonderingen :
- Verzoekers internationale bescherming die opgevangen worden door een OCMW (LOI) kunnen zich ook voor de medische zorgen tot hun OCMW richten ;
- Verzoekers internationale bescherming die niet in een opvangstructuur verblijven en die niet over een code 207 beschikken, kunnen zich ook tot een OCMW wenden.
Wie kan een aanvraag indienen bij het OCMW
De betrokken persoon natuurlijk :
Elke persoon kan een aanvraag indienen : een minderjarige, iemand die onder bewindvoering staat, iemand zonder identiteitsdocumenten, ...
Opgelet : het acteren van de aanvraag zegt nog niets over de grond van de beslissing.
Of een derde persoon kan de aanvraag doen :
Het is meestal de persoon met de hulpvraag zelf die de aanvraag doet, maar een derde kan ook een hulpvraag indienen bij het OCMW als hij/zij over een geschreven mandaat beschikt. Ingeval van dringende ziekenhuisopname bijvoorbeeld kan de sociale dienst van het ziekenhuis het bevoegd OCMW contacteren en een aanvraag in naam van de patiënt indienen op voorwaarde dat hij/zij over een mandaat beschikt van deze patiënt. Het ziekenhuis kan bijvoorbeeld het verwijsformulier gebruiken samengaand met een volmacht of het formulier van het sociaal onderzoek getekend door de patiënt.
Welke stappen moet de persoon ondernemen
Als het mogelijk is, moet de persoon of een derde zich tot het OCMW richten vóór de zorgen.
De aanvraag kan op verschillende manieren ingediend worden :
- Mondeling (bij het OCMW of uitzonderlijk bij de persoon thuis als de persoon in de onmogelijkheid is om zich te verplaatsen) ;
- Schriftelijk (per post of mail)
- Elektronisch (via het formulier ’CPAS online’)’.
Voor de zorgen binnen het systeem ’Mediprima’ (dus zorgen binnen verplegingsinstelling of van huisartsen) kan een OCMW 60 dagen de tijd nemen.
Voor de medische zorgen die gegeven worden heeft het OCMW 60 dagen tijd om een beslissing te nemen vanaf de dag van de zorgen.
Als deze termijn voorbij is dan neemt de overheid de toegekende zorgen niet ten laste...
Welk OCMW is bevoegd ?
De algemene regel wat betreft maatschappelijke dienstverlening is van toepassing voor een medische hulpvraag. Het bevoegd OCMW is dus het OCMW van de gewoonlijke verblijfplaats van de persoon (ook in het geval van dringende medische hulp) (zie wet van ’65).
Er zijn enkele uitzonderingen voorzien door de wet. Het bevoegd OCMW voor een dakloze persoon zal bijvoorbeeld het OCMW van de gemeente zijn waar de persoon zijn feitelijke verblijfplaats heeft. De lijst met uitzonderingen worden vernoemd in artikel 2 van de wet van 2 april 1965.
Behandeling van de vraag door het OCMW
Nadat de aanvraag ingediend werd, moet de persoon een ontvangstbewijs krijgen. Dit is ook het geval wanneer het OCMW zich territoriaal onbevoegd acht voor die aanvraag (zie hierboven). Als de aanvraag digitaal indediend werd dan krijgt de persoon automatishc een ontvangstbewijs op het mailadres dat de persoon ingevuld heeft op het digtiaal aanvraagformulier. Als de aanvraag schriftelijk ingediend wordt, moet de ontvangstbevestiging met vermelding van de ontvangstdatum zo snel mogelijk worden bezorgd, en uiterlijk op de dag van de eerste afspraak met het OCMW.
Een maatschappelijk werker zal bekijken of de persoon de voorwaarden vervuld, dus of de persoon menswaardig kan leven rekening houdende met zijn noden. Dat onderzoek wordt het sociaal onderzoek genoemd. Elke evaluatie van de situatie moet individueel en concreet gebeuren. Normaal gezien wordt er een huisbezoek gedaan door de maatschappelijk werker.
Als het sociaal onderzoek afgerond is, zal de aanvraag voorgelegd worden aan de OCMW-raad (of een afgevaardigd orgaan). Het OCMW heeft een maand de tijd vanaf de ontvangst van de aanvraag om een beslissing te nemen.
(!) De steun van het OCMW is residuair
Dat wil zeggen dat de persoon in eerste instantie dus de andere middelen die mogelijks kunnen tussenkomen, moet bevragen (garant, verzekering, onderhoudsplichtigen,...).
Als een persoon de voorwaarden voor aansluiting bij de ziekteverzekering vervult, maar nog niet aangesloten werd, dan zal het OCMW de persoon begeleiden om de aansluiting in orde brengen.
Beslissing van het OCMW en uitvoering van de beslissing
De OCMW-raad (of afgevaardigd orgaan) neemt een beslissing gebaseerd op een voorstel van de maatschappelijk werker. De beslissing moet schriftelijk en gemotiveerd zijn. De beslissing moet aan de betrokkene betekend worden binnen de 8 dagen (aangetekende zending of afgetekend bij ontvangst op het OCMW).
In de omzendbrief van 26 januari 2026 voorziet de POD MI een uitzondering voor wie geen identiteitskaart heeft en dus de aangetekende zending niet kan ophalen bij de post ; de persoon moet dan op een andere manier per telefoon, mail, ... verwittigd worden.
Als de beslissing positief is
De uitwerking van de beslissing start op het moment van de ontvangst van de beslissing. Het OCMW kan de beslissing ook retroactief laten starten (bijvoorbeeld door al zorgen te dekken van voor de aanvraag).
Het OCMW zal meestal een requisitoir of een medische kaart overhandigen die toegang geeft tot een huisarts en een apotheker.
Als het gaat om zorgen in een verpleeginstelling of huisarts, dan coderen de OCMW’s voor mensen zonder ziekteverzekering een principebeslissing (= wij zijn het bevoegd OCMW en de persoon is behoeftig) en eventueel een beslissing van effectieve tenlasteneming (= waarborg tot tenlasteneming) in het MEDIPRIMA systeem.
- De principebeslissing kan maximum voor een jaar genomen worden.
- De beslissing tot effectieve tenlasteneming kan ook voor een jaar geldig zijn (de duur van de principe beslissing mag echter niet overschreden worden). Voor meer info verwijzen we naar de FAQ - exit strategie van de POD MI of naar de archieven ’Instructies vanaf 18/05/2020’ op de website van de POD Maatschappelijke Integratie.
Ingeval van een negatieve beslissing
Ingeval van een negatieve beslissing heeft de persoon drie maanden tijd om een beroep in te dienen bij de arbeidsrechtbank om de beslissing aan te vechten.
Indien het OCMW geen beslissing neemt binnen de wettelijke termijn, kan er eveneens een beroep worden ingediend bij de arbeidsrechtbank. Aangezien de beroepstermijn door het uitblijven van de beslissing niet start, geldt er in principe geen termijn om zo een beroep in te dienen.
Bemiddeling met het OCMW om te komen tot een andere beslissing is ook mogelijk.
Ter info : indien de persoon behoeftig is, kan er voor het indienen van het beroep worden gedaan op een pro deo advocaat.
